İşaret Öğrenme Kuramı

BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMLARI

İŞARET ÖĞRENME (İşaret – Beklenti Öğrenme) – Edward TOLMAN
     Tolman’ın öğrenme kuramı davranışçılık ile Gestalt’ı birleştiren bir kuramdır.
     Psikolojinin tamamen objektif bir bilim olmasını savunmuş, içe bakış yöntemini reddetmiştir. Onun davranışçılığı Thondike, Guthrie, Skinner ve Hull’dan farklıdır. Tolman, insan ve hayvan davranışlarının, onların amaçları, niyetleri, bilgileri, düşünmeleri, planlamaları ve anlamlandırmalarıyla nasıl ilişkili olduğunu açıklamaya çalışmıştır. (Düşünce ile davranış arasındaki ilişki)
Davranışçıların savunduğu gibi küçük davranış birimleriyle, hareketlerle değil bütüncü davranışlarla çalışmak gerektiğini savunmuştur. Davranışçıların, davranışı çok küçük parçalara ayırıp analiz ederken bütünü gözden kaçırdıklarını ifade etmiştir.
    Tolman’a göre davranış, amaçlı etkinliktir yani amaca yönelik etkinliktir.

   ÖR: Telefon etmek, su içmek, ekmek almak vs... Farenin amacı yiyeceği elde etmekse, yiyeceği arama davranışı, buluncaya kadar devam eder. Farenin davranışı amaçsaldır.
   Davranış, organizmayı amaca ulaştıracak şekilde değişen koşullara göre değişebilir.

   ÖR: birey işe her gün arabayla gidiyordur. Arabası o gün bozuksa taksiyle, yaya veya bisikletle gidebilir. Bu tepkisel bir refleks değildir. Organizma değişen koşullara kendi bilgisini kullanarak, amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer ve uygular.
    Öğrenmede bilişsel süreçleri ilk ele alan psikologdur.
    Öğrenme, çevreyi keşfetme sürecidir. Organizma, araştırma yoluyla belli bazı olayların, belli başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin, diğer bir işarete götürdüğünü keşfeder ve bunları kullanarak amacına ulaşır.
    Tolman’a göre bilgi edinimi, iki ya da daha fazla uyarıcı olaylar arasındaki ilişki (klasik koşullanma) olabilir.

   ÖR: saat 12 olduğunda öğle yemeği yeme beklentisi oluşur. Bu nedenle Tolman uyarıcı – uyarıcı kuramcısı olarak alınır.
   Organizma çevreden çok şey öğrenir ancak bu öğrendiklerini etkinlik olarak göstermez. Bu bilgiler onlara ihtiyaç duyuluncaya kadar bellekte kalır.

   ÖR: Bankanın yerini biliriz ancak bu bilgiyi ihtiyacımız olana kadar kullanmayız.
   Öğrenme ile performans ayrımı yapmıştır. Öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüşmesine performans denir.
Yer Öğrenme(İşaret): Organizmanın amaçlarına ulaşabilmek için çevre hakkında bilgi edinmesi, ipucu ve çevre kaynaklarını kullanarak en kısa yoldan amacına ulaşmasıdır. (Labirentteki üç yol deneyi)

   ÖR: Aç olan birey zihninde yer alan karnın doyurmayla ilgili şemaları harekete geçirir ve karnını doyurur.

Öğrenme Türleri
1. Kateksis: Organizmanın içinde bulunduğu kültürel özelliklere bağlı olarak belli dürtü durumlarıyla, belli nesneleri ilişkilendirme eğiliminin öğrenilmesidir.

   ÖR: İtalyanlar açlığını makarna ya da pizza ile giderme eğiliminde olabilir.
Organizmanın belli dürtü durumlarında belli nesnelerden kaçınmayı öğrenmesine ise olumsuz kateksis demiştir. ÖR: Bir Müslüman açlığını gidermek için domuz eti yemez çünkü açlık ile domuz etini ilişkilendirmemiştir.
2. Eşdeğer İnançlar: Alt amaç (not) esas amaçla (sevgi - saygı) aynı etkiye sahip olduğunda, alt amaç eşdeğer inanç oluşturmaktadır. Olman, bu öğrenme türünün, fizyolojik dürtülerden çok sosyal dürtülerin doyurulmasıyla ilgili olduğunu ilgili olduğunu düşünmektedir.

ÖR: yüksek not alma saygı ihtiyacını doyurur.
    Tolman, pekiştirme olarak, sevgi – saygı ihtiyacının karşılanmasını görürken, U-T kuramcıları açlık, susuzluk gibi fizyolojik dürtülerin doyurulmasını tercih etmektedirler.
3. Alan Beklentileri: Organizma neyin neye götüreceğini öğrenir. Belli bir işaret gördüğünde onu, belli bir diğer işaretin izleyeceğini bekler. Bu öğrenmeye uyarıcı-uyarıcı öğrenmesi de denir. Bu tür öğrenmenin gerçekleşmesi için tek pekiştirme beklentinin doğrulanmasıdır.

ÖR: Zil çalması dersin başlaması için bir işarettir.
4. Alan Biliş Yolları: Problem çözme yaklaşımı ya da yolu da denebilir. Tolman’a göre en az güvenli öğrenme türüdür. Bir problemi çözmede kullandığı stratejiyi diğer problemlerde de kullanmadır.
5. Dürtü (Güdü) Ayırımları: Organizmanın kendi dürtü durumunu belirlemesini ve buna uygun tepkide bulunmasını kapsamaktadır. Organizma kendi dürtü durumunu belirlemedikçe onunla ilgili biliş haritasını kullanamaz. Yani ihtiyacını bilmedikçe amacını belirleyemez ve davranışta bulunamaz.
6. Gizil Öğrenme: Dürtünün az ya da ödülün olmadığı öğrenme türüdür. Herhangi bir yeri kazara öğrenme buna örnektir.
Tolman’ın Eğitim Açısından Değerlendirilmesi
   Eğitimle kazandırılacak davranışlar, öğrencilerin amaçlarıyla tutarlı olduğu, onların gereksinimini karşıladığı ölçüde, öğrencinin öğrenme çabasını sürdürmesini sağlayacaktır.
   Öğrenme sonunda verilecek ödül, öğrencinin beklentisine uygun olmalıdır. Öğrenci beklediği ödülü elde edemezse kızgınlık duyar. Performans düşer. (Maymun – saklanan muz)
Dersler, üniteler ve konuşlar birbirini işaret etmelidir. Yani mantıksal ve aşamalı bir sıra izleyecek şekilde yapılandırılmalıdır.
Deneceler biliş haritasının gelişiminde önemli yere sahiptir. Önem verilmelidir.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !